fbpx

Wzgórze nad Wieprzem

28 grudnia 2016
Komentarze wyłączone
1 670 Wyświetleń

img_2774Noc. Godzina dwudziesta czwarta. Na murach pozostałych z dawnego okazałego zamku cicho i pusto. Nie krążą po nich duchy pary kochanków ponoć kilka wieków temu zamurowanych żywcem w jednej z komnat. Jedynie w poświacie księżyca widać z zamkowego wzgórza srebrzącą się rzekę Wieprz. Niezmiennie otacza go wartkim półkolem. Niby nic się nie dzieje. A jednak. W zachowanej do dziś siedemnastowiecznej zamkowej barokowej kaplicy św. Antoniego Padewskiego, wśród polichromii przedstawiających sceny z życia ziemskiego i pod kopułą ze sceną Sądu Ostatecznego, główna nawa wypełniona jest tłumem bractw rekonstruujących wydarzenia historyczne. Ubrani w stroje z czasów polskiej Sarmacji są świadkami zaręczyn: Natalii Kulczyckiej i Przemysława Wawryszczuka. Młodzi przeszli pod szpalerem uniesionych szabli i pochodni. Ona nieco zaskoczona. On przyklęka. I wreszcie pada wyczekiwane: – Tak, wyjdę za ciebie.

Nie jest to jedyny przypadek we współczesnej historii tego zamczyska. Każdego roku bowiem spośród odwiedzających go łączy się kilka par i w niedługim czasie pojawiają się ich zaproszenia o ślubie.

 

Pod wodzą Atanazego Miączyńskiego

 

img_2684To wyjątkowe miejsce należy do wsi Zawieprzyce położonej w województwie lubelskim, w powiecie łęczyńskim i w gminie Spiczyn przy ujściu rzeki Bystrzyca do Wieprza. Według podań od XIV do XVI w. wieś należała do Zawieprzskich herbu Janina. Przy trakcie prowadzącym z Litwy przez Lublin na zachodnie tereny Polski postawili zamek obronny. Miał trzy kondygnacje zbudowane na planie prostokąta, a w jego tylnej części na narożach znajdowały się dwa czworoboczne alkierze. Od połowy XVI wieku zmienił kilka razy właścicieli. Wreszcie około 1626 r. przejął go podskarbi nadworny koronny, wojewoda wołyński i pułkownik Atanazy Walenty Miączyński herbu Suchakomnata. I wtedy nastąpił rozwój terenów do niego przyległych oraz rozbudowa samego kompleksu budynków. Miączyński połączył folwarki: Spiczyn, Jawidz, Zawieprzyce, Wólka Zawieprzycka i Charlęża, tworząc klucz Zawieprski z rezydencją w Zawieprzycach. Jednocześnie w latach 1674–1679 według planów architekta Tylmana z Gameren (autora m.in. pałaców Branickich w Białymstoku, Czartoryskich w Puławach i Bruhla w Warszawie) na miejscu starego zamku wybudowany zostaje barokowy pałac. Powstają także: wymieniona już kaplica, oficyna, lamus (spichrz) i rozległy ogród podobny do istniejącego przy pałacu Sobieskiego w Wilanowie. Większość alej wyznaczały włoskie topole. Niektóre z nich wysadzone były lipami.

Atanazy Miączyński żyjący w latach 1639–1723 nie tylko rozbudował Zawieprzyce, ale wsławił się także jako jeden z najwybitniejszych oficerów Jana III Sobieskiego.  Szczególnie w Odsieczy Wiedeńskiej w 1683 r., na którą poprowadził pułk złożony z trzech chorągwi pancernych (własnej i braci) oraz własny oddział dragonii. Z Janem III Sobieskim i królową Marysieńką był w zażyłej przyjaźni. Stąd też jego częste wizyty na dworze królewskim, ale i postoje w Zawieprzycach Jana III Sobieskiego. O tych wydarzeniach do dziś przypomina turystyczny Szlak Króla Jana III Sobieskiego, który biegnie przez Lubelszczyznę.

W 1794 r. Mączyńscy sprzedali cały majątek Aleksandrowi Morskiemu. Natomiast od 1818 r. Zawieprzyce objął Antonii Ostrowski – wojewoda i senator Królestwa Polskiego. Ostrowscy otoczyli zespół pałacowy wysokim murem z arkadami, zbudowali bramę wjazdową i stajnię. Postawili także klasycystyczną oranżerię. Od 1838 r. po pożarze zamku jego funkcje mieszkalne przejęła oficyna, a dwór należał do dzierżawców tego majątku. Na przełomie XIX i XX wieku mieszkał w nim Ksawery Skłodowski, stryjeczny brat Józefa Skłodowskiego, dziadka Marii Skłodowskiej-Curie. Polska noblistka w latach młodzieńczych spędzała tu wakacje, często jeździła po okolicy konno. Zapewne odwiedzała również grób swojego dziadka Józefa, byłego dyrektora gimnazjum gubernialnego w Lublinie, za którego kadencji został wzniesiony gmach obecnego Wydziału Pedagogiki i Psychologii UMCS przy ulicy Narutowicza. Józef Skłodowski spoczął w 1882 roku w rodzinnym grobowcu na cmentarzu w pobliskich Kijanach. Zawieprzyce w rękach Ostrowskich pozostawały aż do 1945 r.

 

Urok historii   

 

img_2642Przez minione wieki zamki (polska nazwa pochodzi od zamykania drogi lub słowa „zamknięcie”), na początku swego powstawania były, przede wszystkim, twierdzami służącymi do celów obronnych. W okresie panowania Kazimierza Wielkiego zbudowano ich w Polsce kilkadziesiąt. Z czasem powoli zaczęły służyć wyłącznie jako siedziba władcy lub administracji – np. starosty lub kasztelana. Zawsze jednak symbolizowały potęgę i autorytet ich włodarzy. Dawały schronienie miejscowej ludności i były gwarancją bezpieczeństwa. Niestety przez kilkadziesiąt lat powojennych stały się w Polsce obiektami zupełnie zapomnianymi. Można nawet powiedzieć – wręcz znienawidzonymi, zwłaszcza przez decydentów PRL-u. Z tego powodu i zespół pałacowy w Zawieprzycach, podobnie jak wiele innych w Polsce, uległ powolnej dewastacji i do dziś z kilku jego obiektów pozostały tylko ruiny.

Na szczęście miejscowe społeczności zazwyczaj cenią sobie miejsce, z którego od pokoleń się wywodzą. I nie szczędzą wysiłków, żeby uratować pozostałe w nim ślady przeszłości. Niejednokrotnie pomagają im w tym także inni pasjonaci rekonstrukcji historii. Dzięki temu w Zawieprzycach udało się zatrzymać niszczenie zamkowych arkad, muru oporowego i bramy wjazdowej. W lamusie mieści się muzeum, m.in. z meblami, przedmiotami użytku codziennego i bronią. Barokowa oficyna została odbudowana i od 1965 roku mieści się w niej Szkoła Podstawowa im. Marii Skłodowskiej-Curie. W całości zachowana jest kaplica pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego. Z pięknego parku zachowała się aleja lipowa. Przed zamkiem stoi kopiec z figurą zwieńczoną żelaznym krzyżem. W podziemiach odkryta jest część lochów, które w czasach świetności zamku miały prowadzić aż do zamku w Lublinie.

img_2568To miejsce każdego roku wielokrotnie ożywia się za sprawą Stowarzyszenia Chorągiew Zamku w Zawieprzycach Atanazego Miączyńskiego herbu Suchekomnaty. Należą do niego mieszkańcy powiatów: łęczyńskiego z okolic Zawieprzyc, lubartowskiego i lubelskiego. Organizują tu m.in. historyczne imprezy plenerowe, kostiumowe widowiska, warsztaty kulinarne i rękodzieła artystycznego. Opiekują się muzeum. Każdego roku zapraszają do Zawieprzyc na dwudniową majówkę historyczną. Na jeden dzień w roku przybywają do zamku Jan III Sobieski z królową Marysieńką, a z nimi damy dworu, kawalerowie, rycerze, szlachta, wojsko i rzemieślnicy, którzy oferują swoje usługi. Anna Skrzypek-Woźniacka, prezes tego stowarzyszenia, uważa, że w tym zespole pałacowym malowniczo umiejscowionym nad zakolem Wieprza mimo otaczających go ruin jest piękno podkreślające jego wyjątkowość i ponadczasowość.

 

 

Tekst Maciej Skarga

Foto Anna Floryszek-Kosińska

   

   

   

 

Komenatrze zostały zablokowane